Wasze wyprawy

Archeologiczna wyprawa na Maltę

Kompleks Ħaġar Qim i Mnajdra

fot.: Natalia_szy

Kompleks Ħaġar Qim i Mnajdra
Wszyscy znają takie obiekty jak egipskie Piramidy, Stonehenge czy posągi na Wyspach Wielkanocnych. Niewiele osób jednak wie, że najstarsze, wolnostojące budowle znajdują się na terenie małego, wyspiarskiego państwa położonego na Morzu Śródziemnym.

Tajemnicze megalityczne obiekty zostały wzniesione ponad 5500 lat temu przez zagadkową cywilizację, która rozpłynęła się w mrokach dziejów. Jak pisał John D. Evans, specjalista od śródziemnomorskiej archeologii „zniknęli oni, jakby za działaniem sił magicznych”.


Według badaczy i archeologów historia cywilizacji maltańskiej zaczyna się około roku 5200 p.n.e. To najprawdopodobniej wtedy na wyspie pojawili się pierwsi osadnicy pochodzący przypuszczalnie z Sycylii lub Półwyspu Apenińskiego – podstawę tych spekulacji stanowi odkrycie 26 kamiennych narzędzi wykonanych z materiału, który występuje tylko w tych rejonach. Początkowo mieszkańcy zajmowali się rolnictwem, wytwarzaniem ceramiki oraz chowem zwierząt – odkryte przez archeologów kości należą m.in. do bydła, owiec, kóz i świń. Najwyraźniej nie prowadzili oni wojen, nie zachowała się bowiem żadna broń. Naukowcy uważają, że w 3600 roku p.n.e nastąpił gwałtowny przewrót cywilizacyjny, w efekcie którego ówczesna ludność zamieszkująca Maltę rozpoczęła masowo budować imponujące obiekty, w skład których wchodziły rozległe podziemne korytarze, nisze, grobowce i komory.

Giganci czy Atlanci?

Maltańskie legendy mówią, że pierwszymi osadnikami na wyspie były ,,dzieci olbrzymki”, czyli giganci. Według nich kobieta wraz ze swoimi pociechami żyła w lesie, aż pewnego dnia ktoś je uprowadził, a następnie porwał łodzią na pełne morze. Zrozpaczona matka rzuciła się do wody z zamiarem uratowania dzieci. Niestety jej starania skończyły się tragicznie - w momencie gdy dopłynęła do łajby, żeglarze odcięli jej ręce, a jej ciało cisnęli w błękitną otchłań. Giganci zostali porzuceni przez porywaczy na terenie dzisiejszej Malty i tam się osiedlili. Choć historia o pierwszych mieszkańcach wyspy wydaje się mało prawdopodobna, ma wielu zwolenników. Uważają oni, że istnieją znaleziska archeologiczne, które dowodzą jej autentyczności. Jednym z nich jest Anton Mifsud, pediatra oraz badacz maltańskiej prehistorii, który twierdzi, że pewien mieszkaniec Gozo przyznał mu się, że podczas prac budowlanych znalazł szkielet 2,6 metrowego człowieka, którego ukrył w obawie przed wstrzymaniem jego przedsięwzięcia.

Zgodnie z inną hipotezą, zagadkowe obiekty są dziedzictwem pozostawionym przez Atlantów – mieszkańców legendarnej wyspy, którzy ocaleli po katastrofie jaką było zatonięcie Atlantydy i przenieśli się wraz ze swoimi sekretami w różne zakątki świata. Ta teoria ujrzała światło dzienne za sprawą Shauna Arrigo, reżysera filmów dokumentalnych, oraz jego brat Kurta, którzy w 1999 roku prowadzili badania dla niemieckiego biznesmena i archeologa-amatora Huberta Zeitlmaira. Nurkując na północno-wschodnim wybrzeżu Malty odkryli oni ślady, które wskazywały, że na znajdującym się 10–20 metrów pod wodą plateau istniały tajemnicze budowle. Ich odkrycie w pewnym stopniu przemawia za teorią maltańskiego archeologa dr. Josepha Ellula, którą wysnuł analizując fotografie lotnicze z okresu II wojny światowej. Mówi ona, że wokół wyspy istnieje wiele zatopionych świątyń. Gdyby ta hipoteza się potwierdziła mogłoby się okazać, że pierwsi mieszkańcy Malty oraz stworzone przez nich budowle są jeszcze starsze niż uważają historycy.

Niestety historie związane z powstaniem megalitycznych obiektów oraz pochodzenia osadników opatrzone są słowem ,,prawdopodobnie”. Faktem jest, że cywilizacja, która jako pierwsza pojawiła się na Malcie nie była podobna do żadnej innej zamieszkującej basen Morza Śródziemnego. Te zagadki do dziś spędzają sen z oczu archeologom. Tak samo jak nagłe zniknięcie ówczesnych mieszkańców wyspy - niespodziewanie około 2500 p.n.e. społeczeństwo, które wzniosło zagadkowe budowle przestało istnieć, a wraz z nim kultura świątyń megalitycznych.

Budowle owiane tajemnicą

Na Malcie odnaleziono kilkadziesiąt obiektów megalitycznych. Wszystkie powstały w taki sam sposób. Budowano je z dopasowanych do siebie bloków piaskowca - niektóre z nich mierzą 6 metrów wysokości i ważą nawet 50 ton! Intrygujący jest również fakt, że według wyliczeń archeologów obiekty wzniesiono zanim człowiek wymyślił metalowe narzędzia i koło (najstarsze koło zostałe odkryte w rejonie, w którym znajdowała się starożytna Mezopotamia i pochodzi z około 3500 roku p.n.e.). Warte podkreślenia jest także to, że budynki były orientowane na południowy zachód. Dlatego wielu badaczy uważa, że pierwsi mieszkańcy wyspy posiadali wiedzę z dziedziny astronomii, a budowle projektowali z myślą o tym, by w wybranych momentach roku światło słoneczne przenikało do ich wnętrz w zamierzony sposób.

Hypogeum Hal Saflieni

Odkrycia najważniejszego obiektu, czyli Hypogeum Hal Saflieni dokonali w 1899 roku angielscy robotnicy, którzy w trakcie prac budowlanych natrafili przypadkowo na strop podziemnej konstrukcji. Znalezisko było trzymane w tajemnicy do 1902 roku. Dopiero wtedy rozpoczęto prace wykopaliskowe. Na czele zespołu stanął maltański archeolog Emmanuel Magra. Badacz sporządził niezwykle cenne notatki mówiące o odkryciach w podziemiach wyspy i o samym Hypogeum. Niestety, po dwóch latach Magra został zmuszony przerwać pracę na Malcie. W celach służbowych wyjechał do miejscowości Sfax w Tunezji i tam umarł w tajemniczych okolicznościach. Wraz z nim zginęły wszystkie dzienniki, które do tej pory są poszukiwane.

Podczas późniejszych wykopalisk prowadzonych w Hypogeum Hal Saflieni odkryto podziemne korytarze, jaskinie oraz pomieszczenia na trzech poziomach, z których najniższy znajduje się ponad 14 metrów pod ziemią. Mówi się, że cała wyspa poprzecinana jest podziemnymi tunelami, rozciągającymi się na setki kilometrów. Niestety przeznaczenie budowli nadal nie jest znane. Naukowcy przypuszczają, że obiekt służył do składania całopalnych ofiar z ludzi. Za tym faktem przemawiają liczne ołtarze oraz ślady ochry na niektórych ścianach - w kulturze wielu ówczesnych cywilizacji czerwień symbolizowała krew, śmierć i ofiarę. Ponadto na środkowym poziomie budowli znaleziono nadpalone szczątki 30 000 mężczyzn, kobiet i dzieci oraz 7 000 szkieletów.

Hypogeum Hal Saflieni jest udostępnione dla turystów, choć nie w całości – całkowicie zamknięto najniższe poziomy, wejścia do korytarzy oraz większość komór. Ponadto, dziennie wpuszczanych jest do obiektu tylko 80 turystów, podzielonych na 10-osobowe grupy, a czas pobytu w Hypogeum nie może przekroczyć 30 minut. Ze względu na te utrudnienia, rezerwacji biletów najlepiej dokonywać nawet miesiąc przed planowaną wizytą. Innymi znanymi budowlami, dostępnymi dla zwiedzających jest Ħaġar Qim, Mnajdra, Skorba na Malcie czy Ggantija na Gozo.

Intrygujące odkrycia

W Hypogeum Hal Saflieni archeolodzy odkryli słynną „Śpiąca Boginię”, czyli figurkę krągłej kobiety, która jest pogrążona we śnie. Naukowcy szacują, że posążek ma ponad 5 000 lat i według wielu koncepcji jest wizerunkiem Bogini Matki, związanej z kultem płodności. Innymi znanymi, maltańskimi znaleziskami są liczne kamienne fallusy, Wenus z Ħaġar Qim, czyli bezgłowa figurka z wypalonej gliny oraz olbrzymi posąg kobiety. Chociaż zachowała się tylko jego dolna część (od stóp do pasa), archeolodzy wyliczają, że miała około 2,75 metra wysokości. Badacze znaleźli także kule o średnicy od 7 do 60 centymetrów. Zgodnie z niektórymi teoriami są one kluczem do rozwiązania tajemnicy budowli świątyń. Według bardziej śmiałej hipotezy być może były one umieszczane w specjalnie w tym celu rzeźbionych koleinach. Są też tacy, którzy twierdzą, że przodkowie Maltańczyków wynaleźli bardziej zaawansowane pojazdy, toczące się na kamiennych kulach.

Malta i Gozo – te dwie wyspy ukrywają dziedzictwo kultury starszej niż egipska. Zagadki stanowią nie tylko pochodzenie pierwszych mieszkańców czy bóstwa, w imię których składali krwawe ofiary, ale także przeznaczenie budowanych przez nich obiektów. Według niektórych historyków to kamienne kalendarze, dla innych miejsca kultu, dla jeszcze innych obserwatoria astronomiczne, ale są też tacy, którzy doszukują się w nich śladów po Atlantach lub mitycznych gigantach. Będąc na Malcie czy Gozo warto odwiedzić jedno z tych zagadkowych miejsc, by na własne oczy ujrzeć spuściznę pozostawioną przez tą tajemniczą cywilizację.

Kamienne przejście pomiędzy komnatami
Kamienne przejście pomiędzy komnatami
Kompleks Mnajdra w obawie przed zniszczeniem został osłonięty brezentowym namiotem
Kompleks Mnajdra w obawie przed zniszczeniem został osłonięty brezentowym namiotem
Tajemnicze, kamienne przejścia
Tajemnicze, kamienne przejścia
,,Śpiąca Bogini" odkryta w Hypogeum Hal Saflieni (źródło: wikipedia.org)
,,Śpiąca Bogini" odkryta w Hypogeum Hal Saflieni (źródło: wikipedia.org)

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.