Wasze wyprawy

Bastiony Heroda

Jerozolima w I wieku ne - Makieta w skali 1:60 przed MuzeuM Izraela

fot.: janusz

Jerozolima w I wieku ne - Makieta w skali 1:60 przed MuzeuM Izraela
Pomijając szpetny charakter, był Herod jednym z najważniejszych żydowskich władców. W burzliwym okresie Imperium Rzymskiego w I wieku p.n.Ch. był jedną z kluczowych postaci dziejów.

Janusz Plewniak

Warownie króla Heroda.

Spytawszy kilku znajomych, co wiedzą o Herodzie, przekonałem się, że niewiele. Pamiętają króla Heroda jako tyrana, inicjatora rzezi niewiniątek, pragnącego zgładzić Jezusa.

Tak został on opisany w ewangelii Mateusza i nigdzie indziej. Ani w pozostałych ewangeliach, ani w apokryfach, ani nawet u historyka Józefa Flawiusza, który żył w I wieku, był Herodowi niechętny, opisywał tamte czasy, a wzmianki o takim postępku Heroda brak.

Faktycznie Herod tyranem był, zgładził wiele osób, nawet pierworodnego syna i jedną z żon. Tych miał po kolei aż dziesięć.

Pomijając szpetny charakter, będący ponoć wynikiem choroby, był Herod jednym z najważniejszych żydowskich władców. W burzliwym okresie Imperium Rzymskiego w I wieku p.n.Ch. był jedną z kluczowych postaci dziejów.

Królestwo Heroda Wielkiego obejmowało, prócz Palestyny, też część dzisiejszej Jordanii, Libanu i Syrii. Był sprawnym władcą i zarządcą, znanym z zainicjowania budowy wielu monumentalnych budowli.

Jego reprezentacyjne budynki budziły podziw współczesnych ludzi daleko poza Judeą. Były to:

 - z niespotykanym dotąd splendorem odbudowana Świątynia w Jerozolimie, uważana za zespół świątynny, w całym imperium niemający niczego porównywalnego,
 - nowa budowa akweduktu dla Jerozolimy,
 - założenie nowych miast, w tym Caesarei Maritima ze sporym kompleksem portowym,
 - skalna forteca Masada na pustynnej górze w pobliżu Morza Martwego,
 - budowa twierdzy pałacowej Herodion na południe od Jerozolimy na częściowo sztucznie usypanym wzgórzu,
- nowy budynek pałacu królewskiego w Jerozolimie.

Był sprawnym, jakbyśmy dziś powiedzieli menadżerem; zmonopolizował dla siebie (wygrywając konkurencję z Kleopatrą) wydobycie asfaltu, wówczas ważnego składnika uszczelniania drewnianych statków. Od cesarza rzymskiego dzierżawił kopalnie miedzi na Cyprze. W połączeniu z brytyjskim cynkiem osiągnął dominującą pozycję w produkcji brązu. Te przedsięwzięcia plus lata urodzajów dawały mu ekonomiczne wsparcie dla realizacji planów.

Król Herod nie osiągnął pełnej, ale bardzo daleko sięgającą autonomię Izraela w Imperium Rzymskim. Z drugiej strony nie udało mu się ustabilizować sytuacji społecznej w Judei. W chwili śmierci był znienawidzony przez naród żydowski. Nierozwiązane lub dopiero przez niego stworzone napięcia ostatecznie doprowadziły do zniszczenia świątyni, którą zbudował, do upadku Judei i do końca wszelkiej żydowskiej autonomii na bardzo długi czas.

Co pozostało z króla Heroda Wielkiego? Do dzisiaj możemy naocznie podziwiać osiągnięcia architektoniczne. Ze świątyni w Jerozolimie pozostały fragmenty muru obronnego, tak zwana ściana płaczu, najbardziej święte miejsce judaizmu. Tak się złożyło, że byłem pod ścianą, pod jerozolimskim murem skarg dwukrotnie, także w czasie żydowskiego święta Bar micwa. To wielkie święto inicjacji trzynastoletnich młodzieńców. Dla żydowskiego chłopca bar micwa jest ważną częścią życia. Po raz pierwszy zakłada rzemień modlitewny. Po raz pierwszy wolno mu czytać na głos z Tory urywki tekstów proroków. Niosąc uroczyście opakowaną torę do swego rodzaju „budek” przypominających nasze konfesjonały, w otoczeniu rodzin i znajomych, z uroczystymi śpiewami krewnych wkraczali chłopcy w stan dorosłości.

Opuszczamy Jerozolimę. W drodze do Cezarei, z okien autokaru oglądamy nie tylko krajobraz, ale także fragmenty wysokiego akweduktu. Wreszcie Cezarea Maritima. W czasach panowania rzymskiego na cześć cesarzy rzymskich niektóre miejsca nazwano Cezareą, dla ich rozróżnienia z dodatkiem (Maritima, Filippi itd.) Cezarea jest dziś jednym z najważniejszych zabytków w Izraelu.

Herod zbudował na tym miejscu ogromne umocnione pałace-twierdze, duże świątynie, amfiteatr i akwedukty, ale jego „arcydziełem” było zbudowanie zupełnie nowego miasta portowego, które do dziś można zwiedzać między Tel Awiwem i Hajfą. W tamtym czasie posiadała Cezarea splendor, jaki tylko władca taki jak Herod mógł zapewnić. Była tam świątynia poświęcona Cezarowi Augustowi, amfiteatr, teatry, hipodrom i łaźnie wyłożone importowanym marmurem. Z braku źródła zbudowano ośmiokilometrowy akwedukt, by zaopatrywać wspaniałe miasto w wodę.

Współcześnie atrakcją Cezarei są ruiny starożytnego miasta. Pozostałości portu morskiego wybudowanego przez Heroda Wielkiego znajdują się obecnie 5 m pod wodą. Dobrze zachowały się portowe składy, świątynie rzymskie, część murów obronnych miasta oraz, co pokazuję też na zdjęciu, najstarszy amfiteatr w Izraelu. Został on odbudowany i może pomieścić 3500 widzów. W okresie letnim scena jest wykorzystywana do różnych spektakli i imprez organizowanych na otwartym powietrzu.

Osiągnięciem zupełnie innego rodzaju jest zbudowana na pustynnej górze forteca Masada, przed dwoma tysiącami lat zdawało się nie do zdobycia.

Masada jest odosobnioną górą stołową, częścią Gór Judei na Zachodnim Brzegu Jordanu, położoną na pustyni między Morzem Martwym a Judeą. Na płaskim, tarasowatym szczycie znajdują się ruiny twierdzy. Mimo pustynnego położenia sprytnym systemem kanałów i technicznych trików, z okresowej rzeki doprowadzana była na szczyt woda do cystern zapewniających trzyletni zapas dla tysiąca ludzi. Warownia została zlecona przez króla Heroda Wielkiego około 40 p.n. Chr. Wówczas uchodziła za nie do zdobycia. A jednak... Po śmierci Heroda stacjonował tu rzymski garnizon. Dzisiaj można tam wjechać kolejką linową.

Herod postawił potężną strukturę na środku pustyni. Oprócz Wzgórza Świątynnego w Jerozolimie i Herodium na południe od niego jest to trzecie świadectwo rzymskiej architektury monumentalnej zbudowanej p.n.Ch. To miejsce zostało wybrane przez Heroda z powodów strategicznych. Twierdza Masada miała służyć jako schronienie przed żydowskimi wrogami i Kleopatrą. Ani jedno, ani drugie zagrożenie nigdy się nie spełniło. Herod był tam tylko raz z wizytą. Przed nikim nie uciekał.

Koniec Masady jako twierdzy wiąże się z tragicznym wydarzeniem. W 66 n.e. żydowski bunt przeciwko Rzymianom był w pełni zaogniony. Buntownicy, grupa radykalnych Zelotów, która opuściła Jerozolimę z powodu sporów wewnątrz żydowskich, schroniła się w twierdzy.

Tam nienagabywani spędzili sześć lat odosobnienia, ale armia rzymska nie odpoczywała. W 72 roku, w dwa lata po upadku Jerozolimy, Dziesiąty Legion Rzymski pokonał żydowskich buntowników. Acz nie od razu. Dopiero ośmiomiesięczne oblężenie, podczas którego zbudowano 4,5-kilometrowy mur zewnętrzny z ośmioma obozami wojskowymi i rampą zewnętrzną, dawało Rzymianom warunki do podboju. Ogromny i długotrwały wysiłek torował drogę do sukcesu.

W tej beznadziejnej sytuacji, w pierwszym dniu Paschy, wbrew tradycji, Żydzi postanowili popełnić zbiorowe samobójstwo, aby nie wpaść w ręce wroga. Wszystko zostało spalone, z wyjątkiem jedzenia. Taka decyzja miała pokazać Rzymianom, że tysiąc osobowa załoga i mieszkańcy twierdzy w okresie oblężenia nie głodowali.

Według żydowskiego historyka Józefa Flawiusza przetrwały dwie kobiety i pięcioro dzieci, które ukrywały się w cysternie wodnej, a tym samym uniknęły śmierci. Honorowo rzymski dowódca dał wolność tym kobietom i dzieciom.

To one prawdopodobnie zdały relację z tragicznych wydarzeń Józefowi Flawiuszowi, co ten opisał, a wykopaliska archeologów w Masadzie zdają się potwierdzać.

Z płaskiego wierzchołka Masady dobrze widoczne są groty przeciwległych wzgórz Qumran, w których w latach 1947-1956 znaleziono najstarsze zwoje znad Morza Martwego (znane również jako skrypty Qumran). Zapisane od 250 p.n.Ch do 40 n.e. Wśród nich znajduje się około 200 tekstów najstarszych znanych rękopisów biblijnych. Ale o tym innym razem...

- - -

W kwietniu 2018 (C) Janusz Plewniak

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cezarea współcześnie - marzec 2018
Cezarea współcześnie - marzec 2018
Cesarea Martima - amfiteatr
Cesarea Martima - amfiteatr
Mur płaczu, resztki murów Jerozolimy Heroda
Mur płaczu, resztki murów Jerozolimy Heroda

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.